เรื่อง/ภาพ: บัลลังค์ ศิริพิพัฒน์

ปลาค้อถ้ำพระวังแดง Spies’s Blind Cave Loach
ถ้ำพระวังแดง ผมมีโอกาสได้ไปศึกษา และเยี่ยมชมอยู่บ้างหลายครั้ง สิ่งที่เป็นที่เชิดหน้าชูตาหรือจุดขายของส่วนหนึ่งใน อช.ทุ่งแสลงหลวงแห่งนี้ นั่นก็คือปลาค้อถ้ำตาบอด ซึ่งมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Schistura spiesi Vidthayanon & Kottelat 2003 ซึ่งชื่อนั้นถูกตั้งให้เป็นเกียรติแก่ผู้ค้นพบและยังเป็นนักสำรวจถ้ำชื่อดังนาม จอห์น สปีส์ (John Spies)

ปลาค้อถ้ำพระวังแดง Schistura spiesi

ปลาค้อถ้ำพระวังแดงมีลักษณะทั่วไปก็คล้ายกับปลาค้อกลุ่มหางส้อม แต่ที่พิเศษคือเนื่องจากปลาชนิดนี้อาศัยอยู่ในถ้ำที่มืดสนิทจึงมีลำตัวเป็นสีชมพูและเหลืองอ่อนๆ ดวงตานั้นไม่มีความจำเป็นต้องใช้ในถ้ำที่มืดมิดจึงถูกกำจัดออกไปเพื่อลดพลังงาน แต่ในปลาบางตัวก็อาจจะเห็นเป็นจุดสีดำอยู่บ้าง ว่ายหากินเดี่ยวๆ หรือเป็นฝูงเล็กๆ 2-3 ตัว อาหารนั้นก็จะเป็นยพวกเศษซากต่างๆ ที่ลอยตามน้ำมา และอาจจะรวมถึงมูลค้างคาวที่อาศัยในถ้ำนี้ด้ว

นณณ์เพื่อนผมได้อธิบายในเรื่องของปลาบางตัวที่มีตาและไม่มีตาไว้ว่า
“การหายไปของตาปลาถ้ำคาดว่าเป็นลักษณะการวิวัฒนาการที่เรียกว่า use-disuse เป็น genetic drift ในรูปแบบหนึ่ง ที่การเปลี่ยนแปลงในลักษณะของสิ่งมีชีวิต เกิดขึ้นแล้วไม่ก่อให้เกิดผลเสียและ/หรือ อาจจะมีผลดี เช่นในกรณีไม่มีตาก็เป็นการประหยัดพลังงานส่วนหนึ่งที่จะเอามาสร้าง/ดูแลตา ก็ส่งผลให้ ลักษณะการเปลี่ยนแปลงนั้นๆ สะสมอยู่ในประชากรของสัตว์มากขึ้น มันเป็นลักษณะแบบ complex trait variation ไม่ได้ปิด/เปิด แบบสีดอกไม้ เลยไม่ได้มีปลาแบ่งเป็นสองกลุ่มชัดเจน แต่จะเกิดขึ้นเป็นแบบคละกัน และจะน้อยลงไปเรื่อยๆตามกาลเวลาและสถานะการณ์”

ปลาค้อถ้ำพระวังแดง ปัจจุบันเป็นสัตว์น้ำคุ้มครองตามประกาศของกรมประมง แหล่งอาศัยของเค้านั้นเป็นถ้ำน้ำยาว 12.5 กิโลเมตรเชื่อมต่อกับคลองชมพู หากมีเขื่อนคลองชมพูผุดขึ้นมาหล่ะก็ ถ้ำน้ำทั้งถ้ำที่เป็นถิ่นอาศัยเดียวของปลาชนิดนี้ รวมทั้งชะตาชีวิตของสัตว์ชนิดนี้รวมทั้งผองเพื่อนของเขาที่เป็นสัตว์เฉพาะถิ่นต้องหายไป มิอาจจะเรียกกลับมาได้อีกเลย

ปลาค้อถ้ำพระวังแดง Schistura spiesi ในขนาดตัวที่เล็กกว่า